Chuyện kể về một người lười, nằm dưới gốc cây táo và hả miệng ra để chờ cho táo rơi vào miệng. Việc nằm dưới gốc cây và hả miệng ra là một ý tưởng. Bởi vì táo rồi sẽ chín, khi chín sẽ rơi ra, và tất nhiên là rơi xuống. Xét theo chiều nhìn nào đó, đây là một ý tưởng không tồi. Nhưng thực tế ý tưởng này có giúp cho anh chàng lười nọ no bụng không?

Bời vì nếu muốn có táo để ăn, người này phải chủ động rung thân cây để táo rơi ra, phải chạy đến nơi táo sắp rơi, hay tốt nhất là mở rộng miệng của mình ra bằng cách dùng một cái lưới để hứng táo rơi. Bằng cách nào thì cũng phải nổ lực, chớ không đơn giản là nằm yên dưới gốc cây táo.

Thực tế việc tìm ra ý tưởng rất dễ. Bất cứ người nào có hoặc không học PPLST, chỉ cần bằng công cụ đơn giản như phân tích hình thái, nảo công.. cũng có thể nhanh chóng tìm được vài chục ý tưởng. Và như một quy luật, cái gì dễ có thì cũng không có nhiều giá trị. Ý tưởng cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Một nhà khoa học có nói “Thành công là do 1% tài năng cộng với 99% nổ lực”. Với ý tưởng, ta cũng có thể nói như vậy:

“Thành công là do 1% ý tưởng cộng với 99% nổ lực để thực hiện ý tưởng đó”.

Sau này, nếu bạn nghe ai đó nói “Chỉ cần một ý tưởng”, thì bạn biết trả lời thế nào rồi. Ý tưởng là thứ dễ có nhất và không đáng giá nhất. Chỉ có nổ lực hành động không ngừng mới mang lại giá trị và kết quả.

Hiện tại số lượng tham gia khoảng 20 người, quý Anh/Chị đã tham dự  chuyên đề “Lựa chọn và phát hiện bài toán” khi tham dự  chuyên đề này vui lòng mang theo 3 tình huống được phát hôm trước để tiếp tục sử  dụng. Thông báo này thay thư mời, quý anh/chi đến tham dự buổi chuyên đề.

——
Địa điểm tổ chức: Phòng 34 (lầu 3) Tòa Nhà I Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên – 227 Nguyễn Văn Cừ, Quận 5.
Thời gian: 8.00 sáng Chủ Nhật ngày 22 tháng 8 năm 2010.

Mọi chi tiết vui lòng liên hệ với anh Thọ: 0908.479.115, email: trantho02@gmail.com.

Trân trọng thông báo,

BLL nhiệm kỳ 2010.

227 Nguyễn Văn Cừ, Q5, TP. Hồ Chí Minh
Tel: 84-8-38301743                   Fax: 84-8-38354009
E-mail: tsk@hcmuns.edu.vn

Website: http://www.hcmus.edu.vn/cstc/Home-v.htm

1. Luật sư Nguyễn Cao Trí
2. Trần Thu Hiền
3. Trần Thành Nhân 
4. Tôn Thất Duy

Danh sách cập nhật liên tục để quý Anh/Chị tiện theo dõi.

BLL nhiệm kỳ 2010.

Tôi là Nguyễn Văn T
Tôi tình cờ biết đến website của mình và cũng mong muốn được tham gia sinh hoạt offline cùng với nhóm. Tôi muốn hỏi là để có thể sinh hoạt với nhóm tôi cần phải làm gì?

Trả lời:

Bạn có thể tham gia sinh hoạt tại địa chỉ sinh hoạt của BLL . Để tham gia, bạn không cần bất kỳ điều kiện gì. Hoặc bạn có thể liên hệ với thành viên của BLL để biết thêm chi tiết..

Thân chào.

Để cho một hệ thống dẩn đến hành động, cần có động lực. Động lực được hiểu là lực tác động (tương tự với LỰC trong cơ học). Hệ thống càng lớn, yêu cầu động lực phải càng lớn. Đối với một hệ cho trước, nếu muốn hệ thay đổi lớn, thì động lực cũng phải lớn tương ứng.

Để dễ hiểu, lấy thí dụ sau. Để đẩy một chiếc xe đạp di chuyển, thì chỉ cần một em bé cũng làm được. Nhưng để đẩy một xe tải, thì cần một con voi hoặc nhiều người hợp sức lại mới làm được. Mặc khác, cũng là chiếc xe đạp, nhưng để đẩy nó đi với vận tốc của âm thanh (300m/s), thì cũng cần một lực rất lớn (tương đương với lực của một con voi hay hơn nữa).

Tương tự, nếu yêu cầu một người học một thuộc một câu ngắn, thì chỉ cần động lực rất nhỏ ( thí dụ chỉ cần một lời khen là được). Nhưng nếu yêu cầu người đó học một đoạn văn dài vài trang, hoặc giải một bài toán khó, thì động lực cần phải lớn hơn nhiều. Người bình thường rất khó để học thuộc một đoạn văn dài, nhưng nếu động lực đủ lớn ( một phần thưởng có giá trị), thì việc này này sẽ trở nên dễ dàng.

Quan điểm về động lực sẽ giúp chúng ta giải thích nhiều vấn đề. Thí vụ vì sao nhiều nhà khoa học có bằng cấp cao nhưng không làm ra sáng chế nào có giá trị, điều mà một anh nông dân ít học lại làm được. Lý do là nhà khoa học nọ không có động lực gì để sáng chế, còn anh nông dân nọ có nhiều động lực. Nếu động lực đủ lớn, một người không cần có bằng cấp cao, không cần học phương pháp sáng tạo, vẫn có thể làm ra nhiều sáng chế. Và ngược lại, một người có thể học rất nhiều phương pháp sáng tạo khác nhau, nhưng đến cuối đời cũng không có sáng chế nào cả!

Tôi không phủ nhận giá trị của những môn học (như PPLST), nhưng tôi muốn nhấn mạnh là : ĐỘNG LỰC LÀ ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT VÀ BẮT BUỘC PHẢI CÓ. Khi một người có động lực đủ mạnh, người đó sẽ đi tìm những thứ khác còn thiếu (kiến thức, nguồn lực..).

Cách nhìn về động lực có thể làm cho bạn làm được 2 thứ: điều khiển bản thân, và điều khiển người khác.

Về động lực, tôi đề nghị áp dụng 3 phương án:

1. Nếu động lực đã có sẵn, bạn cần sử dụng nó, và tăng cường nó lên nếu nó chưa đủ mạnh.
2. Nếu động lực chưa có, bạn cần tạo ra một động lưc mới ( tất nhiên phải đủ mạnh).
3. Nếu không thể theo 2 phương án trên, thì bạn hãy quên nó đi. Ngay cả thượng đế cũng không thể làm cho một hệ thay đổi mà không có động lực, hoặc động lực không đủ mạnh.

Một số thí dụ minh họa và gợi ý:

- Nếu bạn điều hành một tổ chức, và mọi người không muốn tham gia hoặc không tham gia tích cực, bạn hãy áp dụng ngay phương án 1 và 2. Nếu không có, áp dụng phương án 3.

- Bạn muốn làm một việc gì đó, nhưng đã lâu không làm được, hãy tư tạo ra động lực cho mình, thí dụ tự tạo phần thưởng cho mình nếu hoàn thành, hoặc làm một cam kết với ai đó, theo đó, bạn sẽ chịu thiệt hại lớn nếu không thực hiện.

- Quan sát và giải thích những sự việc quanh bạn, tìm hiểu xem động lực nào khiến một hệ thay đổi ( hoăc vì sao nó không thay đổi).

- Tác động lên những người quanh bạn bằng những động lực thích hợp. Kích thích mọi người tự tạo động lực cho mình.

Những suy nghĩ và cách làm trên, tôi đã áp dụng cho bản thân và có nhiều kết quả. Và bạn cũng có thể làm CUỘC Đời BẠN THAY ĐỔI nếu như bạn có ĐỘNG LỰC ĐỂ THAY ĐỔI. Nếu không, không có một lý thuyết hay môn học nào có thể giúp cho bạn được.

Nếu bạn có kinh nghiệm hay ý kiến khác, tại sao không đưa lên để mọi người đọc. Và giờ thì tôi đang nghĩ cách tạo ra động lực để có nhiều người vào tranh luận với mình trên website này.

Chi tiết xin xem tại http://www.hcmus.edu.vn/cstc/HOTNEWS/News-v.htm.

Cho đến nay, trên thế giới, TRIZ cũng được giảng dạy chủ yếu cho các đối tượng là người trong lĩnh vực KHKT, và áp dụng trong các xí nghiệp, công ty trong lĩnh vực kỷ thuật. Trong phạm vi áp dụng này (KHKT), TRIZ cho thấy một số kết quả và được thừa nhận giá trị của nó.

Câu hỏi được đặt ra là trong các lĩnh vực khác như kinh tế, giáo dục, tâm lý…thì TRIZ có phải là một công cụ mạnh hay không?

Cho đến nay, một số người đã cố gắng để đưa TRIZ thâm nhập vào các lĩnh vực ngoài KHKT ( thí dụ như áp dụng 40 thủ thuật trong kinh doanh), nhưng vẫn chưa có một ghi nhận đáng kể nào về kết quả khi áp dụng TRIZ theo hướng này.

Ít nhất cho đến nay, TRIZ được xây dựng (thiết kế) cho sử dụng trong KHKT, vậy thì trước hết, TRIZ nên được tập trung sử dụng trong lĩnh vực này. Trong lĩnh vực này ,TRIZ (có thể) là công cụ “mạnh”. TRIZ chưa được xây dựng cho các lĩnh vực khác, nên trong những lĩnh vực khác, TRIZ là công cụ “yếu”.

Lập luận này trả lời cho câu hỏi: TRIZ có phải là công cụ vạn năng không?

Câu trả lời là: TRIZ là công cụ mạnh trong phạm vi áp dụng của nó. TRIZ không phải là công cụ vạn năng. Nếu sử dụng TRIZ ngoài phạm vi áp dụng của nó, TRIZ thậm chí là có hại.

Một người thợ sẽ cần nhiều loại công cụ khác nhau khi làm việc. Tùy theo thời điểm, người thợ này sẽ cần hoặc là búa, hoặc là cưa, hoặc là máy khoan, máy tiện…Để làm việc có hiệu quả, người thợ cần có nhiều công cụ, biết sử dụng thành thạo các công cụ, và phải biết lúc nào thì sử dụng công cụ nào.

TRIZ là một công cụ, người học TRIZ muốn thành công trong cuộc sống, phải trang bị cho mình nhiều công cụ khác nhau, và phải biết khi nào thì sử dụng công cụ nào.

Những công cụ mà một người cần trang bị cho mình thì rất nhiều, và thay đổi tùy theo công việc và môi trường sống của người đó. Thí dụ người làm kinh doanh cần biết các công cụ kinh doanh, người làm quản lý phải biết các công cụ để quản lý, người làm cha mẹ cần công cụ để giáo dục con cái…Nếu một người được trang bị đầy đủ, và sử dụng thành thạo những công cụ trong lĩnh vực của mình, thì khi đó, TRIZ sẽ là một công cụ cộng thêm.

Tuy nhiên nếu một nguời muốn dùng TRIZ để giải quyết “tất cả các bài toán trong cuộc sống”, thì sẽ mắc vào lổi “áp dụng công cụ ngoài phạm vi áp dụng”.

Một đề nghị để phát triển TRIZ là, TRIZ nên được tập trung giảng dạy cho những người trong lĩnh vực KHKT, đặt biệt trong các xí nghiệp công nghiệp. Theo hướng này, thì TRIZ sẽ phát huy được “sở trường” của mình.

Mặc khác, trong giảng dạy, cần nhấn mạnh TRIZ là một công cụ để bổ sung cho “kho công cụ” của mỗi người, để tránh tình trạng ngộ nhận của người học, cho rằng TRIZ là một công cụ vạn năng, có thể dùng để giải quyết tất cả các bài toán của cuộc sống.

Trên đây chỉ là những ý kiến cá nhân của người viết, mong nhận được những ý kiến khác của các bạn.

Gửi đến ACE nội dung sơ lược bạn Thủy Tiên sẽ chia sẻ vào chiều thứ bảy này:

A) DẪN NHẬP:

- Thời gian: 13h15 đến 15h00 thứ bảy ngày 24/07/2010.
- Địa điểm: Số 153 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phường 17, Quận Bình Thạnh (Đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, đi từ Q1 qua cầu Thị Nghè khoảng 500 m, nhìn bên trái, thấy Trung tâm dạy nghề dành cho người tàn tật, đi vào quán cafe Hoa Anh Đào bên trong)

BLL nhiệm kỳ 2010.

Xem và thảo luận trên Forum

Đã nhiều năm kể từ ngày tôi bắt đầu học môn PPLST, thế nhưng nhìn lại thì cuộc sống của tôi cũng không có thay đổi đáng kể từ ngày đó, mà tôi cũng không được xem là một người sáng tạo, ngoài mớ lý thuyết chung chung.

Suốt trong thời gian dài, tôi cứ nghĩ do mình học PPLST không đến nơi đến chốn, do mình còn thiếu lý thuyết. Vì vậy tôi đọc thêm tài liệu về sáng tạo trong nước và nước ngoài, tham dự các buổi họp mặt hàng tuần với BLL với mục đích bổ sung những gì mình còn thiếu. Nhưng kết quả là vẫn không có gì thay đổi.

Thời gian sau đó, tôi chọn cách tiếp cận khác, và đọc những sách nghiên cứu về con người. Và tôi phát hiện một điều quan trọng liên quan đến PPLST, đó là:

Lý thuyết sáng tạo chỉ là điều kiện CẦN, điều kiện ĐỦ là phải điều khiển được cảm xúc.

Để trờ thành con người sáng tạo, hay đơn giản chỉ thực hiện một sáng chế, bạn cần phải thay đổi. Bản chất của con người là ngại thay đổi, họ chỉ thay đổi khi không thể không thay đổi.

Thí vụ một người nghiện rượu. Người này biết là rượu có hại cho sức khỏe, và muốn bỏ rượu. Nhưng người này cứ trì hoản việc này cho đến khi phải đi cấp cứu vì loét dạ dày. Đến lúc này, người này mới thực hiện việc bỏ uống rượu, bời vi không thể không bỏ.

Rất nhiều thí dụ tương tự trong cuộc sống, mà mỗi người nếu tự kiểm tra lại mình đều sẽ có!

Nếu bạn chủ động thay đổi, trước khi bắt buộc phải thay đổi, và bạn thực hiện việc này một cách thường xuyên, bạn đã mở được cánh cửa để trở thành người sáng tạo.

Để sáng chế ra bóng đèn điện, Thomas Edison đã thay đổi dây tóc để làm bóng đèn 100.000 lần. Nếu bạn phải làm một việc tương tự, bạn có thể thay đổi được bao nhiêu lần?

Bạn thường xuyên ngồi ở một nơi trong lớp học, uống cafe ở một quán, đi ăn ở một nhà hàng, hay ngồi làm việc ở một vị trí, đặt văn phòng ở một chổ, sinh hoạt CLB ở một nơi…Tất cả nói lên một điều: bạn là một người ngại thay đổi.

Bài học quan trọng nhất mà tôi đã học là:

Đừng chờ đến khi bạn buộc phải thay đổi, hãy chủ động làm việc đó.

—————-

Ghi chú một số sách mà tôi đã đọc và muốn giới thiệu đến các bạn:

- Đánh thức con người phi thường trong bạn.
- Đời thay đổi khi chúng ta thay đổi
- NLP – Lập trình cho tư duy của bạn
- Bí mật của tư duy lớn.

Một sự trùng hợp đầy thú vị, thầy Trần Thế Hưởng xuất hiện như một người chỉ đường cùng tấm bản đồ chuyên đề “Phát hiện và lựa chọn bài toán”.  Buổi Chuyên Đề đã mở ra trước tầm mắt chúng tôi một cánh cửa lớn bước ra khỏi những vây bọc của lý thuyết đơn thuần và những luẩn quẩn khi tìm cách áp dụng môn học Phương Pháp Luận Sáng Tạo vào thực tiễn cuộc sống.

Bên cạnh một lộ trình rõ ràng, Buổi Chuyên Đề còn nhắc nhớ một sai phạm nghiêm trọng hầu hết chúng tôi mắc phải là sự hấp tấp, nóng vội đưa ra lời giải dù chưa hiểu vấn đề. Điều này thức tỉnh chúng tôi về tầm quan trọng trong việc xác định bài toán đúng cho bản thân tại mỗi thời điểm. Chỉ khi xác định đúng bài toán chúng ta mới không bị mất phương hướng để tìm ra câu trả lời cho bản thân mình.

Trong vai trò người chỉ đường Thầy Hưởng hướng dẫn mỗi cá nhân tự tìm tòi cái cốt lõi trong một mớ hỗn độn các  thông tin nhiều chiều. Bằng cái ‘tâm’ của người giảng dạy, thầy không chỉ mang kiến thức đến với chúng tôi mà còn sâu sát đến tâm trí và ý niệm mà chúng tôi thảo luận. Có như thế mới thấy được cái thiếu sót mà lý thuyết đơn thuần không thể mang lại và cám ơn thầy vì những bù đắp thông qua ví dụ ứng dụng thực tế.

Cảm nhận chung của chúng tôi sau Buổi Chuyên Đề là cảm giác được khai sáng thông qua cách hiểu bài toán rất mới lạ, cách áp dụng môn học vào những tình huống thực tế rõ ràng. Những lời thầy giảng và cách hướng dẫn cụ thể giúp chúng tôi thoát khỏi mớ bòng bong thông tin, tìm ra được tiêu chí cốt lõi và bài toán cần giải. Chỉ như vậy thôi chúng ta đã đi được hơn nửa quãng đường, lời giải là kết quả cuối cùng nhưng nó sẽ không có giá trị khi bạn chưa hiểu vấn đề, đúng không các bạn?

Chúng tôi hy vọng Buổi Chuyên Đề “Kỹ Năng Truy Tìm Lời Giải Đúng Cho Bài Toán Đã Định Hình” sắp tới sẽ giúp chúng ta – những người tâm huyết với môn học cách thức tìm ra lời giải cho bài toán của mình. Thay cho lời kết, chúng tôi xin nhắc các bạn chỉ khi nền tảng “Kỹ Năng Phát Hiện và Lựa Chọn Bài Toán” kiên cố thì ngôi nhà “Kỹ Năng Truy Tìm Lời Giải Đúng Cho Bài Toán Đã Định Hình” mới bền vững.

Thân ái,

Nhóm cựu học viên.

Trên tinh thần phải biết nhìn xa trông rộng, hội thảo chuyên đề tháng 6/2010 với chủ đề “Phát hiện và Lựa chọn Bài toán” đã mang lại những giá trị rất hữu ích không kém phần cay đắng (vì tính ì thiếu gây nên bởi thái độ ‘chủ quan những tưởng’) cho thành viên BLL, học viên TSK và cộng đồng TRIZ Việt Nam.

Đầu tiên, với bài tập tình huống ‘Quần áo Nancy’ đã ‘gây ứng suất sơ bộ’ về sự khó khăn và phức tạp trong cho việc hiểu tình huống xuất phát, cho đến phát hiện bài toán và chọn bài toán cần giải. Và quả thật, cùng một ‘tình huống xuất phát’ của công ty Nancy trong việc bán quần áo có tính chất gia công nước ngoài trên giấy trắng mực đen, các Trizvietnameses lại cho ra không ít ‘phổ các bài toán’ khác nhau, như: (Tú) gia công và gia công thêm cho người khác, kế hoạch xây dựng thương hiệu riêng, (Khôi) cần cửa hàng riêng, (Tường) mở rộng thị trường quốc gia khác, (Hiền) làm lại giá, khoanh vùng mở cửa hàng, (Tiên) chiến lược 5-10 năm, …

Với kinh nghiệm ‘vả mồ hôi’ chưa hề ráo của bài toán ‘Quần áo Nancy’, thầy Trần Thế Hưởng đã nhắc lại hệ thống kiến thức cơ sở để mọi người ‘phẩm chất cục bộ’ các nội dung cần nắm vững như: hệ thống (tính hệ thống, yếu tố, mối liên kết), không gian hệ thống, 9 qui luật phát triển hệ thống, qui trình phát hiện bài toán, …

Trong giờ giải lao, các hội viên tham gia buổi chuyên đề thành lập nhóm để thực hiện ‘nguyên tắc sao chép’ nhằm giải một bài toán, tình huống trong thực tế: “Đâu là lối thoát nào cho công ty TTT?”.

Rõ ràng với một rừng thông tin đầy ‘nhiễu loạn’, việc phát biểu thành lời ra những bài toán có thể là một công việc không dễ dàng chút nào. Hơn thế nữa, việc mô hình hóa, hệ thống hóa bằng hình ảnh minh họa cũng gây trở ngại đáng kể. Tiếp nữa, việc phát biểu bài toán thì quả là muôn hình vạn trạng. Qua trường hợp thực tế này mà các vấn đề thiếu sót, hoặc ‘ngộ nhận’ được phát hiện, như:

- thiếu vẽ sơ đồ, hình vẽ (không nhất thiết là theo màn hình 9 hệ).

- chưa hiểu rõ yêu cầu làm bài tập bởi sa đà, không theo lộ trình.

- khi nào là bài toán maxi, bài toán về sự thay đổi nguyên lý khung? bởi, nếu ‘nhảy’ ‘đường cong chữ S’ sớm sẽ tốn nhiều công sức; ngược lại, ‘nhảy’ trễ là ‘chết’.

- ‘nguyên tắc đảo ngược’ về văn hóa công ty, như: xây dựng được một tinh thần tập thể tốt sẽ như gia đình; ngược lại, khi mất là mất cả gia đình.

Có lẽ vì sự cảm nhận sâu sắc những khó khăn trên mà J. Dewey đã hoàn toàn xác đáng khi cho rằng:

“Bài toán được phát biểu đúng là bài toán đã giải được một nữa.”

Kết thúc buổi hội thảo, một vấn đề gợi mở cực kỳ hào hứng cho Anh/Chị tham dự là “Xây dựng qui trình phát hiện và lựa chọn bài toán”. Và vấn đề này sẽ khởi đầu cho buổi chuyên đề tiếp theo của cộng đồng Triz Việt Nam trong tháng 8/2010.

BLL nhiệm kỳ 2010.

Gửi đến mọi người chương trình sinh hoạt chiều thứ bảy:

- Trao đổi các bước phát hiện và lựa chọn bài toán .
- Luyện tập áp dụng giải các tình huống vấn đề thực tế.
- Thời gian: 13h30 đến 17h30 thứ bảy ngày 10/07/2010.
- Địa điểm: Số 153 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phường 17, Quận Bình Thạnh (Đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, đi từ Q1 qua cầu Thị Nghè khoảng 500 m, nhìn bên trái, thấy Trung tâm dạy nghề dành cho người tàn tật, đi vào quán cafe Hoa Anh Đào bên trong).

Trân trọng thông báo,

BLL nhiệm kỳ 2010.

Gửi đến mọi người chương trình sinh hoạt chiều mai:

- Trao đổi các bước phát hiện bài toán

- Luyện tập áp dụng giải các tình huống vấn đề thực tế

- Thời gian: 14h30 đến 17h30 thứ bảy ngày 03/07/2010

- Địa điểm: Số 153 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phường 17, Quận Bình Thạnh
(Đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, đi từ Q1 qua cầu Thị Nghè khoảng 500 m, nhìn bên trái, thấy Trung tâm dạy nghề dành cho người tàn tật, đi vào quán cafe Hoa Anh Đào bên trong).

BLL nhiệm kỳ 2010.

Các nhóm đang trao đổi tình huống:

Chia sẻ ý kiến:

Nhằm đảm bảo chất lượng cho buổi chuyên đề KỸ NĂNG PHÁT HIỆN VÀ LỰA CHỌN BÀI TOÁN tổ chức vào ngày 27/6/2010, Ban Liên Lạc sẽ tiến hành tổng duyệt lần cuối về nội dung và chương trình buổi chuyên đề vào ngày 26/6/2010 tại Phòng 34 Tòa nhà I lầu 3 , Trường Đại Học Tự Nhiên từ 2pm – 5pm thay vì sinh hoạt tại Cty Nhà Việt Nam – 408 Nguyễn Thị Minh Khai, Quận 3.

BLL nhiệm kỳ 2010.

Tôi nhận thấy có một mức độ tương tự nào đó giửa sơ đồ này với 5 mức độ giải bài toán. Nghĩa là các quốc gia có mức độ phát triển thấp chủ yếu giải các bài toán có độ sáng tạo ở mức thấp, và các quốc gia có mức độ phát triển cao sẽ giải các bài toán có độ sáng tạo ở mức cao.

Các bài toán có độ sáng tạo ở mức thấp chủ yếu là sao chép, hoặc có cải tiến một ít, nhưng không có sự đột phá và tính mới. Việt Nam rõ ràng đang ở mức độ sáng tạo thấp này.

Nếu sự liên quan này là có cơ sở, vậy thì để có thể vượt qua bẩy của các nước có thu nhập trung bình, Việt Nam cần ưu tiên giải quyết các bài toán ở mức sáng tạo cao. Và ở đây, giai trò của các môn khoa học sáng tạo là không thể thiếu.

• Tất cả các bài toán, cuối cùng, đều có thể biến thành lời phát biểu bài toán (hiểu theo nghĩa rộng) chứa các thông tin về bài toán. Quá trình suy nghĩ giải quyết vấn đề và ra quyết định, nhìn theo góc độ này, chính là quá trình biến đổi thông tin: từ các thông tin của bài toán thành thông tin của lời giải hay quyết định. Đây là trường hợp đặc biệt quan trọng của quá trình biến đổi thông tin thành tri thức hoặc biến tri thức đã có thành tri thức mới, vì lời giải hay quyết định chính là thông tin đem lại ích lợi cho người giải bài toán: giúp đạt được mục đích đề ra.

• Thời đại bùng nổ thông tin và các thành tựu của công nghệ thông tin tạo nên sự không tương hợp trên con đường phát triển trong mối quan hệ với quá trình biến đổi thông tin thành tri thức diễn ra trong bộ óc của con người.

• PPLST giúp giải quyết vấn đề “thắt cổ chai” và việc chuyển từ thời đại thông tin sang thời đại sáng tạo và đổi mới hay thời dại tri thức là bước phát triển tất yếu.

• Hình 14 cho thấy các giai đoạn của quá trình suy nghĩ nhìn theo góc độ biến đổi thông tin. Hình vẽ này là hình vẽ chi tiết hóa Hình 4 – phương pháp thử và sai.

• Mặc dù giữa máy tính và bộ óc, giữa các phần mềm của máy tính và quá trình biến đổi thông tin trong bộ óc có nhiều điểm tương đồng nhưng các yếu tố, quá trình tâm-sinh lý của bộ óc có những đặc thù riêng, rất khác với máy tính. Chúng cần được hiểu, tính đến, sử dụng và điều khiển để người giải thực sự suy nghĩ theo các quy luật sáng tạo (các quy luật về sự phát triển).

( Trích Giáo trình PPLST )

• Với thời gian, các nhu cầu của cá nhân trở nên càng nhiều, càng đa dạng. Điều này dẫn đến số lượng các vấn đề tăng lên chứ không giảm đi.

• Các hành động của cá nhân có nguồn gốc sâu xa là các nhu cầu của cá nhân và nhằm làm thỏa mãn các nhu cầu đó của cá nhân.

• Ba nhóm các nhu cầu nguyên tố của cá nhân:

1) Các nhu cầu sinh học: ăn, uống, ngủ, nghỉ ngơi, giữ thân nhiệt, tiết kiệm sức lực tự bảo vệ, duy trì nòi giống… (các nhu cầu để cá nhân tồn tại và phát triển như một cá thể, một giống loài sinh học).

2) Các nhu cầu xã hội: nhu cầu thuộc về và giữ một vị trí nhất định trong một cộng đồng xã hội nào đó. Nhu cầu được để ý, chú ý và quan tâm. Cao hơn nữa, nhu cầu được kính trọng, được yêu mến… (các nhu cầu để cá nhân để tồn tại và phát triển trong xã hội).

3) Các nhu cầu nhận thức: nhu cầu trả lời các câu hỏi nảy sinh trong dầu của cá nhân (các nhu cầu biết, hiểu và giải thích thế giới xung quanh cũng như chính bản thân mình).

• Các nhu cầu cá nhân khác là các tổ hợp của các nhu cầu nguyên tố.

• Các nhu cầu có thể khác nhau về mức độ đòi hỏi thỏa mãn. Những nhu cầu có mức độ đòi hỏi thỏa mãn cao được gọi là các nhu cầu cấp bách. Trên thực tế, chính các nhu cầu cấp bách này đòi hỏi người ta hành động.

• Có nhiều cách hành động khác nhau, thậm chí hoàn toàn ngược nhau lại đều có thể thỏa mãn nhu cầu cho trước. Ngược lại, một hành động duy nhất có thể cùng một lúc dẫn dện thỏa mãn các nhu cầu khác nhau. Chưa kể môi trường, nơi hành động xảy ra và phản ứng của môi trường với hành động cho trước cũng thường rất da dạng.

• Tính đa nguyên nhân, đa kết quả, những đặc thù của môi trường và sự không ý thức của người hành động về những diều đó làm cho, trong nhiều trường hợp, hành động nhằm thỏa mãn nhu cầu cấp bách cho trước cũng theo phương pháp thử và sai (xem Hình 10).

• Xúc cảm âm được hình thành khi kết quả hành động không làm thỏa mãn nhu cầu cá nhân. Xúc cảm âm có tác dụng ngăn cá nhân tiếp tục hành động về phía đó. Ngược lại, hành động giúp thỏa mãn nhu cầu dẫn dện sự hình thành xúc cảm dương, có tác dụng thúc đẩy những hành động tương tự. Xúc cảm âm không có nghĩa là xấu, xúc cảm dương không có nghĩa là tốt. Việc đánh giá tốt, xấu phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể.

• Nếu các xúc cảm nói trên được duy trì trong thời gian dài chúng tạo nên mong muốn tự nguyện, thậm chí thành các thói quen hành động tương ứng.

• Hình 11 diễn tả những điều vừa trình bày và còn cho thấy những điều khác.

1. Nói chung hành động của cá nhân có nguồn gốc sâu xa là nhu cầu cá nhân, nhưng hành động cụ thể của cá nhân cụ thể, trong môi trường cụ thể có thể bị chi phối trực tiếp hơn, mạnh hơn bởi một hoặc vài yếu tố nhất định.

2. Tư duy chỉ thực sự vào cuộc khi cá nhân có vấn đề và muốn suy nghĩ giải quyết vấn đề.

3. Tư duy không phải là nguồn gốc của hành dộng mà chỉ là một mắt xích trung gian trong chuỗi nhu cầu – hành động. Do vậy, tư duy chịu tác động rất lớn của các nhu cầu, xúc cảm, thói quen.

Nói cách khác, tư duy của mỗi người không khách quan, trong rất nhiều trường hợp, lời giải hoặc quyết định của chúng ta đưa ra để hành động, bị diều khiển bởi các nhu cầu, xúc cảm, thói quen chủ quan. Trong số các phép thử của phương pháp thử và sai, nhiều phép thử – sai có xuất xứ từ nguyên nhân vừa kể.

4. Mặc dù vậy, tư duy có một khả năng rất to lớn mà trên thực tế nhiều người còn ít khai thác. Đó là khả năng của tư duy điều khiển ngược trở lại các nhu cầu xúc cảm, thói quen và hành động. Nếu mọi người làm tốt việc điều khiển đó, số lượng các vấn dề không đáng nảy sinh trong cuộc đời của mình sẽ giảm đi một cách đáng kể.

Một trong những mục đích của PPLST là phát triển khả năng điều khiển bằng tư duy các nhu cầu, xúc cảm, thói quen và hành động.

( Trích Giáo trình PPLST )

Hệ thống là tập hợp các yếu tố liên kết với nhau và toàn bộ tập hợp đó có những tính chất không thể quy về thành những tính chất của từng yếu tố, từng mối liên kết đứng riêng rẽ.

Những tính chất nói trên được gọi là tính hệ thống. Xem hình 24

Dưới đây là những điều cần lưu ý về hệ thống:

I) Các yếu tố được hiểu là các phần của hệ thống, không chia nhỏ thêm nữa trong cách xem xét cho trước.

2) Các mối liên kết được hiểu là sự trao đổi, tương tác, ảnh hưởng, phụ thuộc…giữa các yếu tố. Sự liên kết các yếu tố thường được thể hiện trên các mặt: chất,năng lượng, thông tin và các tổ hợp của chúng.

Có một nhược điểm lớn, thường hay gặp khi xem xét hệ thống là người giải không chú ý đầy đủ đến các mối liên kết, đặc biệt các mối liên kết không nhìn thấy được bằng mắt thường. Do vậy, người giải có thể đưa ra những giải pháp hoặc quyết định sai lầm. Các mối liên kết còn ảnh hưởng rất lớn đến tính hệ thống còn là vì số lượng các mối liên kết có thể có lớn hơn nhiều lần số lượng các yếu tố. Một hệ có n yếu tố, có thể có tới n(n-1) các mối liên kết.

3) Tuỳ theo cách xem xét mà có những trường hợp yếu tố và mối liên kết có thể đổi vai trò cho nhau.

4) Tính hệ thống là sự thay đổi về chất. Tính hệ thống thường được thể hiện thành mục đích của hệ hoặc các chức năng, tính chất chính của hệ, hoặc trả lời cho câu hỏi “hệ sinh ra (thiết kế ra, chế tạo ra) để làm gì?”. Người giải phải luôn luôn chú ý đến tính hệ thống trong suốt quá trình suy nghĩ giải quyết vấn đề và ra quyết định để gìn giữ và phát triển nó. Trên thực tế, sáng tạo và đổi mới có mục đích phát triển tính hệ thống của những hệ thống dã có và xây dựng những hệ thống với tính hệ thống mới.

5) “Hệ thống là khái niệm mang tính khái quát hoá cao, không phụ thuộc vào lĩnh vực chuyên môn cụ thể nào. Điều này rất ích lợi trong việc xây dựng ngôn ngữ suy nghĩ chung cho các nhà chuyên môn khác nhau, phá vỡ các hàng rào ngăn
cách các lĩnh vực, chuyên môn…

6) Trạng thái hệ thống được hiểu là tập hợp các thông số, dấu hiệu mô tả hệ thống. Chỉ cần một trong những thông số, dấu hiệu đó thay đổi, người ta sẽ coi hệ ở trạng thái hệ thống khác. Trong quá trình sáng tạo và đổi mới, chúng ta phải đưa các hệ liên quan chuyển từ trạng thái bài toán sang trạng thái lời giải.

7) Trên thực tế, hầu như tất cả các hệ là các hệ mở, có nghĩa là, chúng không cô lập mà liên kết với các hệ khác, với môi trường. ở đây có khuynh hướng: tính liên kết tăng theo thời gian.

8 ) Một thay đổi nào đó xảy ra tại một yếu tố hoặc một mối liên kết sẽ lan toả đi khắp hệ và xa hơn. Quá trình này được gọi là hiệu ứng lan toả hệ thống. Nó có thể ảnh hưởng tốt hoặc xấu lên tính hệ thống. Người giải cần phải đặc biệt chú ý đến hiệu ứng này trong quá trình giải quyết vấn đề và ra quyết định (vì lời giải hoặc quyết định tạo ra sự thay đổi) để sử dụng mặt tốt và khắc phục mặt xấu hoặc phải đi tìm giải pháp, quyết định khác cho phù hợp với các yêu cầu cụ thể.

9) Sự phát triển của tính hệ thống phụ thuộc vào từng yếu tố, từng mối liên kết chứ không chỉ phụ thuộc vào một bộ phận tinh hoa nào đó của hệ thống. Do vậy, cần thiết kế, xây dựng và tạo điều kiện sao cho từng yếu tố, từng mối liên kết có thể đóng góp tốt nhất vào tính hệ thống. Nếu không chú ý đến điều này, tính hệ thống có thể sút giảm một cách đáng kể chỉ vì một yếu tố hoặc một mối liên kết.

10) Để phát triển tính hệ thống, người ta có thể thay đổi (hiểu theo nghĩa rất rộng) riêng các yếu tố, riêng các mối liên kết hoặc cùng một lúc cả hai.

11) Khái niệm hệ thống mang tính tương đối: một yếu tố thuộc hệ thống cho trước, trong cách xem xét khác lại thoả mãn định nghĩa hệ thống. Để phân biệt, người ta gọi nó là hệ dưới.

Hệ cho trước, trong cách xem xét khác, trở thành yếu tố của hệ lớn hơn, bao nó. Để phân biệt, người ta gọi hệ lớn hơn là hệ trên.

Sự xem xét này có thể tiếp tục tạo thành thang bậc hệ thống nói chung, tính hệ thống ở bậc cao hơn quy định tính hệ thống ở bậc thấp hơn.

12) Hệ thống thay đổi theo thời gian. Thời gian có nghĩa tuyệt đối và tương đối. Với nghĩa tương đối, người giải tuỳ theo cách xem xét, có quyền thay đổi gốc thời gian hiện tại.

13) Đối với hệ có tính hệ thống phức tạp (đa chức năng, đa mục đích, đa tính chất…) Người ta có thể xem xét riêng từng chức năng… Cách xem xét này gọi là chiều xem xét tính hệ thống.

14) Thang bậc hệ thống, thời gian và chiều xem xét tính hệ thống tạo thành không gian hệ thống. Đối với hệ có tính hệ thống đơn giản (một chức năng), người ta có trường hợp đặc biệt: mặt phẳng hệ thống.

15) Trong mỗi bài toán đều có một hệ thống và bản thân bài toán là hệ thống. Do vậy, những gì liên quan đến hệ thống nói chung cũng đều đúng đối với bài toán trên hai phương diện: 1) hệ có trong bài toán và 2) bài toán như là hệ thống.

16) Tư duy hệ thông là quá trình suy nghĩ của người giải, sao cho người giải không chỉ thấy, suy nghĩ về, xử lý… hệ có trong bài toán và bài toán như là hệ thống mà, về mặt nguyên tắc, toàn bộ các hệ có trong không gian hệ thống, ít nhất người giải phải thấy, suy nghĩ về, xử lý… 9N hệ (đối với hệ N chức năng) hoặc 9 hệ (đối với hệ một chức năng).

17) Sự cần thiết xây dựng tư duy hệ thống trong quá trình suy nghĩ giải quyết vấn đề và ra quyết định :

a) Việc sắp xếp các hệ theo không gian hệ thống giúp những người giải bài toán hiểu, suy nghĩ, trao đổi và thảo luận một cách rõ ràng, rành mạch và đầy đủ về bài toán.

b) Tư duy hệ thống được đưa ra để phù hợp với những đòi hỏi của các thách thức: tính phức tạp tăng và ngày càng tăng…

c) Tư duy hệ thống phản ánh được sự thay đổi về chất, là cái mà quan niệm truyền thống cho rằng toàn thể là phép cộng số học của từng phần không phản ảnh được.

d) Tư duy hệ thống giúp nhìn thấy và xử lý các quan hệ nhân quả phi tuyến.

e) Tư duy hệ thống giúp phát hiện lôgich tiến hoá và phát triển (lịch sử, dự báo, dự phòng).

g) Tư duy hệ thống giúp tăng tính nhạy bén tư duy nhằm phát hiện, tính đến các thông tin cần thiết giải bài toán, thậm chí ý tưởng giải bài toán mà chúng có thể nảy sinh ở bất kỳ hệ nào trong không gian hệ thống, không nhất thiết chỉ có trong hệ của bài toán.

18) Không nên coi thường bài toán nhỏ, ngược lại, cần chú ý giải bài toán ngay khi nó còn nhỏ vì bài toán cũng là hệ thống và có khuynh hướng trở nên càng ngày càng phức tạp hơn.

19) Lời giải của bài toán cho trước được coi là tốt, chỉ khi nào lời giải đó không chỉ tốt đối với hệ của bài toán mà, về mặt nguyên tắc, tốt với tất cả các hệ có trong không gian hệ thống và với môi trường. ít nhất, lời giải đó phải tốt với 9N hệ ( đối với hệ N chức năng) hoặc 9 hệ (đối với hệ một chức năng) và với môi trường.

Nếu không chú ý đến yêu cầu này thì sớm hay muộn, trong tương lai sẽ nảy sinh
những bài toán là hậu quả của lời giải cho trước của bài toán và người giải phải chịu trách nhiệm. Nói cách khác, chính người ra quyết định phải lãnh các hậu quả xấu.

20) Tồn tại các quy luật khách quan phát triển hệ thống, đóng vai trò cơ chế định hướng trong tư duy sáng tạo. Nắm vững và sử dụng tốt các quy luật này, người ta có thể chủ động đưa hệ phát triển một cách có định hướng, về lâu dài, tiến tới điều khiển được sự phát triển. Các quy luật này sẽ được trình bày trong Chương 6.

21) Tư duy hệ thống không chỉ có ích lợi đối với quá trình suy nghĩ giải quyết vấn đề và ra quyết định mà còn ảnh hưởng tốt lên mọi mặt khác của đời sống con người như cư xử. giao tiếp, hành động, đạo đức, văn hoá. ..

22) áp dụng “tư duy hệ thống ” trong đời sống, công việc hàng ngày nói chung và đối với môn học PPLST nói riêng là điều cần thiết vì nó đem lại những lợi ích thiết thực.

( Trích Giáo trình PPLST, trang 53 -57 )