Nguồn gốc, cấu trúc và nền tảng lý thuyết của TRIZ

Giới thiệu:

Khởi đầu, TRIZ là một khoa học được khai sinh bởi nhu cầu của sự đổi mới. Những sự cải tiến, nâng cao và phát triển TRIZ như mô tả dưới đây là kết quả của việc tích lũy kinh nghiệm của những người ứng dụng TRIZ và người dạy TRIZ. Đó là:

• Khắc phục những nhược điểm của TRIZ.

• Khám phá những lĩnh vực mới có thể áp dụng TRIZ (bao gồm cả những lĩnh vực phi kỹ thuật).

• Cải tiến và phát triển mới những công cụ của TRIZ.

• Nâng cao nền tảng lý thuyết của TRIZ và liên kết nó với những ngành khoa học khác.

Chúng ta có thể chia những đóng góp cho sự phát triển của TRIZ thành 2 phần chính:

1. Triết lý và nền tảng lý thuyết của TRIZ.
2. Những công cụ và ứng dụng của TRIZ.

Chúng ta cũng có thể chia lịch sử phát triển của TRIZ thành 2 giai đoạn:

1. TRIZ cổ điển: TRIZ được xây dựng và phát triển bởi Genrich Altshuller (từ giửa những năm 1940 đến giửa những năm 1980).

2. TRIZ hiện đại gồm 2 giai đoạn:

Giai đoạn 1: giửa những năm 1980 đến những năm đầu thập niên 1990 tại Liên Xô cũ.
Giai đoạn 2: từ đầu thập niên 1990, khi TRIZ thâm nhập vào các nước phương tây.

Triết lý và nền tảng lý thuyết của TRIZ

Định nghĩa là tên gọi:

Tên gọi đầu tiên của TRIZ là Kỷ thuật sáng chế, ra đời trong thập niên 1950. Trong thập niên sau, nó được đổi thành Thuật toán giải bài toán sáng chế, gọi tắt là ARIZ. Sau đó, tên gọi TRIZ bắt đầu xuất hiện trong các tài liệu của Genrich Altshuller trong thập niên 1970, và được sử dụng rộng rãi cho đến ngày nay.

Có nhiều cách gọi khác của TRIZ như Lý thuyết phát triển của hệ thống kỹ thuật, hoặc Lý thuyết phát triển của hệ thống dành cho cho những lĩnh vực phi kỹ thuật. Dưới đây ta sẽ dùng từ TRIZ để đại diện chung cho các tên gọi khác của TRIZ.

Định nghĩa bằng sự tương đồng:

Một đối tượng mới có thể được định nghĩa bằng cách nêu lên sự tương đồng của nó với những đối tượng đã biết. Cách làm này chẳng những giúp chúng ta hiểu được đối tượng mới, mà còn có thể định hướng sự tiến hóa của đối tượng được định nghĩa. Các ngành sau có thể dùng để chỉ ra sự tương đồng với TRIZ, đó là sinh học, toán học và nghệ thuật.

1.Tương tự với ngành sinh học, cho ta thấy sự phát triển của một môn khoa học phụ thuộc vào sự phát triển của các môn khoa học khác và nhu cầu của xã hội đối với nó, hơn là vào một cá nhân nào đó.

2. Tương tự với ngành toán học, ta có thể rút ra những điều sau:

• TRIZ, giống như toán học, là môn khoa học cơ bản. Điều đó có nghĩa là nó có thể sử dụng trong bất kỳ hoạt động nào của con người có liên quan đến sự tiến hóa (như khoa học kỹ thuật, y học,..).

• TRIZ cần có những tiên đề riêng của nó.

• TRIZ có thể được dạy và học trong những cấp độ giáo dục, từ nhà trẻ đến sau đại học.

• Những phần mềm dựa trên TRIZ cần phải dễ dùng cho cả những người đã được học và chưa được học TRIZ.

3. Tương tự với ngành nghệ thuật, cho thấy TRIZ không cạnh tranh với khả năng sáng tạo bẩm sinh của một người. Một người càng có nhiều khả năng sáng tạo bẩm sinh, thì TRIZ sẽ càng ích lợi với người đó. Có thể viết công thức cho sự thành công của một người học TRIZ theo công thức sau:

R = Pc x Pkn x (1+M) x (1+T)

Trong đó:

R = Kết quả
Pc = khả năng sáng tạo, bao gồm khả năng sáng tạo bẩm sinh, suy nghĩ mở, và ưa thích khám phá,..
Pkn = Kiến thức chuyên môn (của một lĩnh vực khác ngoài TRIZ)
M = Lý thuyết TRIZ
T = Công cụ TRIZ

Như là trong nghệ thuật, những phương pháp và công cụ khác nhau sẽ giúp một cá nhân đạt đến những giới hạn cao hơn. TRIZ giúp một người bình thường có thể giải quyết những vấn đề chỉ dành cho người có tài năng đặc biệt. Và người có tài năng đặc biệt nhờ TRIZ, có thể giải quyết những vấn đề ở mức độ khó cao hơn.

Lược dịch từ Ideationtriz

Kỳ sau: Vị trí của TRIZ trong khoa học sáng tạo.